Na osnovu člana 100 stav 2 Zakona o vodama („Službeni list RCG”, broj 27/07 i „Službeni list CG”, br. 73/10, 32/11, 47/11, 48/15, 52/16, 55/16, 2/17, 80/17 i 84/18) i člana 53 stav 1 tačka 4 Statuta Opštine Tuzi („Službeni list Crne Gore - opštinski propisi”, br. 24/19 i 05/20), po pribavljenom mišljenju Ministarstva poljoprivrede vodoprivrede i šumarstva, broj 07-319/22-3015/2 od 08.04.2022.godine, Skupština opštine Tuzi, na sjednici održanoj 20.06.2022. godine, donijela je
O P Š T I P L A N Z A Š T I T E
od štetnog dejstva voda za vode od značaja za Opštinu Tuzi za period od 2022. do 2027. godine
IOPŠTE ODREDBE
Zaštita od štetnog dejstva voda, za vode od značaja za Opštinu Tuzi, obuhvata radove i mjere na zaštiti od poplava, kao i zaštiti od erozija i bujica i otklanjanje posljedica od tih pojava.
Teritorija opštine Tuzi u jednom svoj dijelu predstavlja tipično bujično područje, što u uslovima izrazite nagnutosti terena i u skladu sa geološkim i hidrogeološkim osobenostima područja, ima za posljedicu pojavu velikog broja izrazitih bujica. Štete od bujica su ovdje vrlo velike, što može biti od uticaja na budući planski razvoj opštine Tuzi.
Zakonom o vodama propisano je da jedinice lokalne samouprave donose planove zaštite od štetnog dejstva za vode od lokalnog značaja.
Vodama od lokalnog značaja smatraju se vode manjih vodotoka i izvora do 30 l/s u hidrološkom minimumu, ako njihovo korišćenje nije namijenjeno za organizovanje regionalnog ili javnog vodovoda, koje izviru, ulivaju se ili uviru na području opštine, kao i druge vode koje nisu obuhvaćene vodama od značaja za Crnu Goru.
Posmatrano u cijelini, teritorija opštine Tuzi može se sa stanovišta gustine mreže vodotoka podijeliti u dvije grupe:
* prvu grupu čine zone koje se karakterišu velikom bezvodnošću
* drugu grupu čine zone sa većim brojem vodotoka i bujica.
U prvoj grupi su zone Arza, Barlaj, Gornja Selišta, Gurec, Zatrijebač, Poprat, Rudine, Budza, Benkaj, Delaj, Mužečka, Nikmaraš, Stjepovo, Koće, Drume, Krševo, Lovke, Passhkala, Pikalja, Prifta, , Skorać, Spinja, Traboin, Nabom, Helmica Omerbožovići. Na ovim prostorima površinski tokovi su i u vidu bujica dosta rijetki, s obzirom na to da najveći deo izlučenih padavina ponire u krečnjačku podlogu i potom se javlja na vrelima u podnožju krečnjačkih odsjeka ili na kontaktu krečnjaka i drugih vodonepropusnih stijena.
U drugoj grupi su zone Tuzi, Vuksanlekaj, Gornji Milješ, Dinoša, Donja Selišta, Donji Milješ, Šipčanik, Vranj, Vladne, Drešaj, Dušiće, Pothum, Koderbudan, Sukuruć, Cijevna i Kuće Rakića i druga naselja utvrđena posebnom odlukom te opštine. Na ovim prostorima bujice su brojne, a posljedica njihovog delovanja su najveće.
Područje opštine Tuzi presjeca nekoliko vodotoka bujičnog i plavljenog karaktera. Hidrografski i hidrološki najznačajniji su Skadarsko Jezero kao Rijeka Cijevna i Rujela, koje protiču kroz najuže gradsko jezgro i imaju veliki uticaj na korišćenje okolnog zemljišta.
Skadarsko Jezero, u kontinentalnom dijelu, koji pripada slivu u kišnim periodima plavi priobalni dio kao i potopljava priobalne izvore pitke vode
Rijeka Cijevna u čitavom svom toku nije regulisana.
Rijeka Rujela djelimično u svom toku je regulisana.
Zaštita od štetnog dejstva voda organizuje se i sprovodi opštim i operativnim planovima zaštite.
Opšti plan zaštite sadrži:
• radove i mjere koje se preduzimaju, preventivno i u periodu nailaska velikih voda, za zaštitu od poplava, zaštitu od erozija i bujica i otklanjanje posljedica od tog dejstva voda;
• način institucionalnog organizovanja odbrane od štetnog dejstva voda;
• dužnosti, odgovornosti i ovlašćenja rukovodioca zaštite od štetnog dejstva voda, institucija i drugih lica nadležnih za zaštitu od štetnog dejstva voda;
• način osmatranja i evidentiranja podataka;
• najavu pojava i obavještavanja.
IIRADOVI I MJERE KOJE SE PREDUZIMAJU PREVENTIVNO, U PERIODU NAILASKA VELIKIH VODA I OTKLANJANJE POSLJEDICA OD ŠTETNOG DEJSTVA VODA
Mjere i radovi koje se preduzimaju za zaštitu od štetnog dejstva voda obuhvataju:
➢ redovnu zaštitu od štetnog dejstva voda,
➢ vanrednu zaštitu od štetnog dejstva voda.
➢ otklanjanje poslijedica od štetnog dejstva voda i
➢ zaštita od erozija i bujica.
2.1 Redovna zaštita od štetnog dejstva voda
Redovna zaštita od štetnog dejstva voda obuhvata preventivne mjere za zaštitu od štetnog dejstva voda i to:
• Redovnu kontrolu, čišćenje i održavanje vodnih objekata
Redovna zaštita radi se obilaskom područjima najznačajnijih bujičnih tokova kao i na osnovu evidencija i prijava od štetnog dejstva voda. Redovnim obilaskom vrši se utvrđivanje stanja korita, identifikacija kritičnih mjesta toka korita, opis i prijedlog mjera sanacije. Redovni obilazak vrše stručna lica štaba. Glavni rukovodilac može posebnim rješenjem odrediti komisiju za obilazak i utvrđivanje stanja bujičnih potoka. Stručni izvještaj Komisije, glavni rukovodilac štaba dostavlja predsjedniku Opštine i nadležnom organu lokalne uprave za investicije, radi uvrštavanja u program uređenja prostora za naredni period.
• Identifikaciju područja koja se smatraju rizičnim od nastanka poplava
Identifikacija poplavnih područja utvrđuje se u zavisnosti od stepena vjerovatnoće da dođe do štetnog djelovanja voda, broja potencijalno ugroženih stanovnika i razmjera moguće štete, a na osnovu štetnog dejstva voda koje se desilo u prošlosti i za koje je vjerovatno da će se ponoviti.
• Izradu karata i projektno-tehničke dokumentacije za utvđivanje trenutnog stanja, uređenje ili rekonstrukciju vodotoka
Izrada karata i projektno/tehnicke dokumentacije od stane ovlašćenog projektanta, podrazumjeva izradu plana prioriteta sanacije za sprječavanje nastanka štetnog dejstva voda. Na osnovu uvida u postojeće stanje i analize, projektno-tehničkom dokumentacijom predvidjeće se program potrebnih radova, kojim bi bili obuhvaćeni: predlog izgradnje ili dogradnje zaštitnih linija vodotoka, predlog rekonstrukcije i sanacije kritičnih tačaka vodotoka, predlog radova za obezbeđenje proticajnog profila za veliku vodu.
• Institucionalnu pripremu i organizovanje pravnih i drugih lica, čija je djelatnost vezana za odbranu od štetnog dejstva voda.
Redovna odbrana od štetnog dejstva voda obuhvata organizacijsku i materijalnu pripremu svih učesnika u zaštiti, obezbjeđivanju saradnje sa organima za upravljanje u vanrednim situacijama i drugim organima i timovima odgovornim za zaštitu od štetnog dejstva voda.
• Pojačan inspekcijski nadzor
Podrazumjeva pojačani inspekcijski nadzor i kontrolu svih subjekata koji svojim djelovanjem doprinose degradacijii objekata atmosferske kanalizacije i objekata za sabiranje i odvođenje atmosferskih voda.
2.2 Vanredna zaštita od štetnog dejstva voda
Vanredna zaštita od štetnog dejstva voda preduzima se u periodu nailaska velikih voda i podrazumijeva preduzimanje potrebnih tehničkih i drugih mjera radi sprečavanja i otlanjanja opasnosti od poplava.
Vanredna zaštita od štetnog dejstva voda nastaje kada mjere i radovi iz redovne odbrane ne obezbjeđuju otklanjanje opasnosti od poplava, a očekuje se i dalji porast vodostaja, ili kada je odbrambena linija ugrožena usljed dugotrajnih visokih vodostaja, kao i kada erozija zemljišta dostigne stepen koji može ugroziti privredne, saobraćajne ili druge objekte.
Vanredna zaštita od štetnog dejstva voda podrazumijeva sprovođenje potrebnih tehničkih mjera, i to:
• utvrđivanje poplavljenih površina i razmjere poplava,
• uklanjanje eventualnih prepreka na kanalima za odvodnjavanje,
• uključivanje u rad pokretnih crpnih stanica,
• uvođenje dežurstva u svim institucijama koje su učesnici sistema zaštite od štetnog dejstva voda u zavisnosti od stepena opasnosti.
Proglašenje vanredne odbrane od štetnog dejstva voda vrši predsjednik Opštine, na predlog Glavnog rukovodioca.
2.3 Otklanjanje posljedica od štetnog dejstva voda
Otklanjanje posljedica od štetnog dejstva voda obuhvata:
• evidenciju posljedica od štetnog dejstva voda i sprovođenje mjera za njihovo otklanjanje, odnosno ublažavanje;
• sanaciju vodnih objekata i vodotoka;
• uklanjanje predmeta i materijala koje mogu bitnije uticati na režim voda;
• obezbjeđivanje snabdijevanja pitkom vodom i
• procjenjivanje štete nastale od štetnog dejstva voda od strane Komisije za procjenu štete od elementarnih nepogoda.
2.4 Zaštita od erozija i bujica
Zemljište ugroženo erozijom je zemljište na kome, usljed dejstva vode nastaju pojave spiranja, brazdanja, i klizanja, kao i zemljište podložno tim uticajima.
Bujični tokovi su povremeni i stalni tokovi u kojima, usljed atmosferskih padavina, dolazi do nagle izmjene vodnog režima i mogućeg ugrožavanja života i zdravlja ljudi i njihove imovine, kao i ambijentalnih vrijednosti
Rješavanje problema erozije je veoma složeno, prije svega, zbog datih prirodnih uslova područja a zatim i zbog veličine prostora na kome se erozija javlja. Pored primjene tehničkih mjera zaštite od erozije(podizanje pregrada, uređivanje i regulisanje bujičnih tokova) neophodno je proširivanje površina pod šumskom vegetacijom na svim terenima sa nagibom iznad 20%.
Zaštita od erozije i bujica predstavlja obavezu i vlasnika i korisnika zemljišta na erozivnim područjima.
U cilju spriječavanja i otklanjanja posljedica štetnog dejstva erozije i bujica vrši se zgradnjom i održavanjem zaštitnih objekata i izvođenje zaštitnih radova. Pod izgradnjom i održavanjem zaštitnih vodnih objekata smatra se izgradnja i održavanje zaštitnih objekata (pregrade, ustave, biotehnički objekti i sl.) dok izvođenje zaštitnih radova obuhvata pošumljavanje, zatravljivanje, terasiranje, čišćenje korita i drugi slični radovi.
IIINAČIN INSTITUCIONALNA ORGANIZACIJA ODBRANE OD ŠTETNOG DEJSTVA VODA
Zaštitu od štetnog dejstva voda, za vode od značaja za Opštinu Tuzi organizuju i sprovode organi lokalne uprve nadležni za vodoprivredu, uređenje prostora, komunalnu djelatnost, poslove zaštite, investicije i privredna društva kojima je povjereno održavanje objekata za zaštitu od štetnog dejstva voda.
Radi koordiniranja aktivnosti na realizaciji planova zaštite od štetnog dejstava voda formira se Štab za zaštitu od štetnog dejstva voda Opštine Tuzi (u daljem tekstu: Štab).
Štab rukovodi zaštitom od štetnog dejstva voda za vode od lokalnog značaja.,
Štab čine: načelnik Službe zaštite, sekretar Sekretarijata lokalne uprave nadležan za poslove vodoprivrede, sekretar Sekretarijata nadležan za poslove investicija, načelnik Službe komunalne policije i rukovodioci subjekata kojima su povjereni poslovi zaštite od štetnog dejstva voda i drugih preduzeća i partnera u upravaljanju vodama.
Radom Štaba rukovodi Glavni rukovodilac zaštite od štetnog dejstva za vode od lokalnog značaja (u daljem tekstu Glavni rukovodilac), koji je po funkciji načelnik Službe zaštite.
Glavni rukovodilac ima zamjenika, koji je po funkciji sekretar Sekretarijata lokalne uprave nadležan za poslove vodoprivrede.
Štab razmatra dokumentaciju od značaja za zaštitu od štetnog dejstva voda, vrši procjenu stepena ugroženosti i opasnosti od poplava i druge poslove od značaja za zaštitu od štetnog dejstva voda.
Administrativno tehničke poslove za potrebe štaba, obavlja organ lokalne uprave nadležan za poslove vodoprivrede.
Štab sarađuje sa Štabom za zaštitu od štetnog dejstva voda za vode od značaja za Crnu Goru i usklađuje svoje aktivnosti sa opštinskim timom za upravljanje u vanrednim situacijama.
IV DUŽNOSTI, ODGOVORNOSTI I OVLAŠĆENJA LICA NADLEŽNIH ZA ZAŠTITU OD ŠTETNOG DEJSTVA VODA
Glavni rukovodilac vrši sledeće poslove:
• prati prognoze kretanja i analizira stanje vodostaja i moguće erozije zemljišta;,
• sarađuje sa glavnim rukovodicem zaštite od štetnog dejstva voda za vode od značaja za Crnu Goru, a po potrebi i sa glavnim rukovodiocima štaba iz susjednih opština;
• koordinira rad svog zamjenika i rukovodioca organa i preduzeća, koja učestvuju u odbrani od štetnog dejstva voda;
• organizuje pomoć ugroženom području u periodu odbrane od štetnog dejstva voda
• saziva sjednice štaba;
• podnosi izvještaj predsjedniku Opštine u roku od 20 dana od dana završetka odbrane od štetnog dejstva voda;
• predlaže vanrednu odbranu od štetnog dejstva voda.
Zamjenik rukovodioca zaštite od štetnog dejstva voda vrši sljedeće poslove:
• koordinira rad organa, preduzeća i subjekata koji sprovode zaštitu od štetnog dejstva voda;
• rukovodi otklanjanjem poslijedica od štetnog dejstva voda;
• prati kretanje vodostaja i erozije zemljišta i o tome blagovremeno obavještava rukovodioca;
• organizuje vođenje evidencije vodostaja i drugih poslova;
• zamjenjuje rukovodioca u slučaju njegove odsutnosti.
Nadležni organ lokalne uprave za poslove vodoprivrede, dužan je da:
• organizuje redovnu zaštitu od štetnog dejstva voda,
• donese Operativni plan zaštite od štetnog destva voda za narednu godinu do 15. decembra tekuće godine.
Za vrijeme trajanja odbrane od štetnog dejstva voda organi uprave i preduzeća određena Operativnim planom koja su angažovana u odbrani dužni su da:
• obezbjede stručno osoblje i opremu neophodnu za zaštitu od štetnog dejstva voda,
• učestvuju u sprovođenju odbrane od štetnog dejstva voda,
• obezbjede čišćenje i uređenje korita na pojedinim kritičnim mjestima, propusti ispod mostova, suženja u koritu idr.).
V NAČIN OSMATRANJA I EVIDENTIRANJE PODATAKA, NAJAVA POJAVA I OBAVJEŠTENJE
Štab za zaštitu od štetnog dejstva voda u saradnji sa Zavodom za hidrometerologiju i sezmologiju Crne Gore, dužan je da obezbijedi osmatranje i praćenje prirodnih pojava radi obezbjeđivanja podataka potrebnih za organizovanje zaštite od štetnog dejstva voda.
Za vrijeme odbrane od poplava Zavod za hidrometerologiju i sezmologiju Crne Gore, u skladu sa svojim djelokrugom rada, svakodnevno dostavlja rukovodiocu zaštite od štetnog dejstva voda kompletne hidrometeorološke izvještaje i upozorenja.
Prema izvještajima hidrometerološkog zavoda prati se prognoza nailaska poplavnih talasa, prognoze i upozorenja.
Najava pojava i obavještavanje vrši se putem sredstava javnog informisnanja. Lica nadležno za komunikaciju sa sredstvima javnog informisanja su glavni rukovodilac i zamjenik glavnog rukovodioca.
VI SREDSTVA ZA SPROVODENJE PLANA
Finansijska sredstva za sprovođenje ovog Plana obezbjeđuju se u Budžetu Opštine.
VIII PRELAZNA I ZAVRŠNE ODREDBE
Operativni plan zaštite od štetnog dejstva voda za vode od lokalnog značaja za opštinu Tuzi za 2022. godinu, donijeće se u roku od 15 dana od dana objavljivanja ovog plana.
Ovaj Plan objaviće se u „Službenom listu Crne Gore – Opštinski propisi” kada i stupa na snagu.
Broj: 02-030/22-6688
Tuzi, 20.06.2022. godine
SKUPŠTINA OPŠTINE TUZI
PREDSJEDNIK,
Fadil Kajoshaj